ΠΡΟΣΕΥΧΗ:

Πριν αρχίσει η κάθε συνάντηση

    Εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἀμήν. 
Δόξα σοι, Χριστέ ὁ Θεός, ἡ ἐλπίς ἡμῶν, δόξα σοι.
 
   Βασιλεῦ οὐράνιε, Παράκλητε, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁ πανταχοῦ παρὼν καὶ τὰ πάντα πληρῶν, ὁ θησαυρὸς τῶν ἀγαθῶν καὶ ζωῆς χορηγός, ἐλθὲ καὶ σκήνωσον ἐν ἡμῖν, καὶ καθάρισον ἡμᾶς ἀπὸ πάσης κηλῖδος, καὶ σῶσον, Ἀγαθέ, τὰς ψυχὰς ἡμῶν. Ἀμήν.  
Καλό μήνα να έχουμε! Πέρασε η μεγάλη εορτή της Υπαπαντής (2 Φεβρουαρίου)… Ποιος θα μας θυμίσει τι γιορτάσαμε; (Σαραντισμός μικρού Ιησού στον Ναό του Σολωμόντα, προϋπάντηση της Θεοτόκου και του Ιησού από τον Συμεών τον Θεοδόχο και την προφήτιδα Άννα.)
 
    Επίσης, αυτή την Κυριακή ανοίγει και το Τριώδιο… Ποιος θα μας θυμίσει τι είναι το Τριώδιο; (Βιβλίο της Εκκλησίας που περιλαμβάνει όλες τις ιερές ακολουθίες από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου έως το Μεγάλο Σάββατο). 
 
    Αυτή την Κυριακή λοιπόν κατά την ανάγνωση του Ευαγγελικού αποσπάσματος θα ακούσουμε την παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου… Γι αυτήν θα μιλήσουμε σήμερα αλλά .. λίγο διαφορετικά…
 
 Καλό κι ευλογημένο Τριώδιο λοιπόν!

ΘΕΜΑ: Αυτογνωσία και Κατάκριση


Το να γνωρίζει κάποιος καλά τον εαυτό του σε όλες του τις  εκφάνσεις και να έχει αυτογνωσία να γνωρίζει τα ελαττώματα αλλά και προτερήματα του, είναι προτέρημα!

Αλλά το μεγάλο εμπόδιο της αυτογνωσίας είναι η υπερηφάνεια.Η υπερηφάνεια δεν μας αφήνει να δούμε καθαρά τα ελαττώματα και τα προτερήματά μας. Για την ακρίβεια βλέπουμε μόνο τα προτερήματα, αλλά και περισσότερα απ΄όσα έχουμε στην πραγματικότητα. Πολλές φορές βλέπουμε και τα ελαττώματα σαν προτερήματα… Χαζό ακούγεται ε;;; αλλά έτσι είναι (π.χ. ζήλεια). 

   Όμως ο άνθρωπος έχει και χαρίσματα, τα οποία είναι χαρισμένα από τον Θεό. Όλα τα καλά που έχουμε είναι δικά Του και είναι καλό να τα αξιοποιήσουμε προς δόξαν Θεού.
Κατάκριση είναι η καταδικαστική απόφαση που παίρνουμε εναντίον της ενέργειας κάποιου άλλου χωρίς να έχουμε γνώση για εκείνα που θα πούμε για εκείνον.
Ο άνθρωπος που έχει αυτογνωσία είναι αδύνατον να κατακρίνει τον αδελφό του. Και αυτό συμβαίνει γιατί δεν θα έχει χρόνο να κοιτάξει και να κρίνει τον πλησίον του αλλά θα βλέπει τα δικά του χάλια. Η κατάκριση γεννιέται πάντοτε εκεί που δεν υπάρχει αγάπη. Η αγάπη εξαφανίζει την κατάκριση.
   Άρα δεν θα πρέπει να γινόμαστε δικαστές των άλλων. Αλλά θα πρέπει σε όλα αυτά να υπάρχει διάκριση,για να μπορούμε να διακρίνουμε αν ο άλλος θα δεχτεί την παρατήρησή μας ή όχι.

Α.Αυτογνωσία (θηλυκό) σημαίνει :

  • το να γνωρίζει κάποιος καλά τον εαυτό του σε όλες του τις εκφάνσεις.
  • να γνωρίζει τον εαυτό σου
  • ότι έχει το γνώθι σαυτόν, δηλαδή έχει επίγνωση του εαυτού του, των ικανοτήτων του, των δυνατοτήτων του.

Πως θα έχουμε αυτογνωσία;

Η μεγαλύτερη επιστήμη για τον άνθρωπο, γράφει ο Κλήμης από την Αλεξάνδρεια, είναι η γνώση του εαυτού του.

Γνωρίζοντας ο άνθρωπος τον εαυτό του αντιλαμβάνεται πριν απ’ όλα ότι δεν είναι αίτιος της υπάρξεώς του. 
Έτσι με την αυτογνωσία καλλιεργείται η θεογνωσία. Αλλά και η θεογνωσία ενισχύει την αυτογνωσία.

Εν συντομία, ας πούμε ότι στην ορθόδοξη πνευματική παράδοση ο δρόμος που οδηγεί στην αυτογνωσία (που είναι πολύ βασική έννοια στην Ορθοδοξία) έχει δύο άξονες:

α) ποιος πραγματικά είμαι 

β) ποιος είμαι προσκαλεσμένος να γίνω. 

Προσκαλεσμένος όχι από «το σύμπαν» ή κάτι άλλο αόριστο και ουδέτερο, αλλά από το Θεό της αγάπης, τον Ιησού Χριστό.

Ποιος είμαι όμως εγώ; 

Ένας αμαρτωλός. Με προτερήματα και ταλέντα, δοσμένα απ’ το Θεό, αλλά και με αδυναμίες, ελαττώματα και πάθη (για τα οποία κυρίως ευθύνομαι εγώ), που με εμποδίζουν να γίνω … Τι; Να γίνω Καλύτερος; Να γίνω τελειότερος;

Θα πω: να γίνω αυτό που με έχει καλέσει ο Θεός να γίνω. Να γίνω… Άγιος.

  • Η υπερηφάνεια δεν μας αφήνει να δούμε καθαρά τα ελαττώματα και τα προτερήματά μας. Για την ακρίβεια βλέπουμε μόνο τα προτερήματα, αλλά και περισσότερα απ΄ όσα έχουμε στην πραγματικότητα. Πολλές φορές βλέπουμε και τα ελαττώματα σαν προτερήματα, π.χ. ζήλεια.
  • Νομίζουμε ότι είμαστε σε όλα ικανοί, ενώ αυτό δεν ισχύει. Ο καθένας από εμάς έχει ικανότητες σε διαφορετικά πράγματα, κάτι που είναι και λογικό. Μπορούμε να κάνουμε πολλά, αλλά δεν τα κάνουμε όλα με επιτυχία. Με αυτόν τον τρόπο καταφέρνουμε να συνεργαζόμαστε και να βοηθάμε τον άλλον να κάνει κάτι που δεν μπορεί ο ίδιος.
Άρα…

Τι πρέπει να αποδεχτούμε; ει να αποδεχτούμε;

Πως ο κάθε άνθρωπος έχει κάποια ελαττώματα, αδυναμίες, άρα έχω κι εγώ…
  • Έχει όμως και χαρίσματα, τα οποία είναι χαρισμένα από τον Θεό. Όλα τα καλά που έχουμε είναι δικά του και είναι καλό να τα αξιοποιήσουμε προς δόξαν Θεού, π.χ. δικηγόρος
  • Να είμαστε ο εαυτός μας και να μην προσπαθούμε να αποδείξουμε κάτι επαινώντας τον εαυτό μας στους άλλους. 
  • Αν προσπαθήσουμε πρώτα να αρέσουμε στον Θεό και μετά στους άλλους, τότε δεν υπάρχει λόγος να φοβόμαστε αν θα γίνουμε αποδεκτοί από τους άλλους αν έχουμε πρώτα την έγκριση του Θεού.
 Σχολιασμός 
 Όσο και να προσπαθεί ο άνθρωπος να βρει τρόπους να ευτυχήσει (χρήμα, δόξα, ηδονές κ.ο.κ.), δεν θα καταφέρει τίποτα, αφού στην ευτυχία οδηγεί το αγαθό και το αγαθό είναι ο ίδιος ο Θεός και ό,τι Αυτός ορίζει και εντέλλεται.
    [Ο άγιος Νεκτάριος στο βιβλίο του “Γνώθι Σαυτόν” δεν ενδιαφέρεται να γράψει ένα έργο λογοτεχνικό, ξέρει ότι οι καλές διδασκαλίες δεν χρησιμεύουν σε τίποτε αν δεν σε βοηθήσουν να αλλάξεις τη ζωή σου ή έστω τον προσανατολισμό της. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου). Είναι εξαιρετικό βιβλίο. Σε βοηθάει να αναστοχαστείς μέσα σου και να συνειδητοποιήσεις ποιος είσαι και ποιος θέλεις να γίνεις. Ειδικά για το δεύτερο σου παρουσιάζει και τον τρόπο που θα το καταφέρεις. Μια βαθιά ψυχογραφία από τον νεοφανή Άγιο της Εκκλησίας μας.]

 Και τώρα πάμε να δούμε τι καλούμαστε να γίνουμε! Ο σκοπός της ζωής μας είναι να γίνουμε άγιοι!

    Άγιος δεν σημαίνει να είσαι παπάς ή μοναχός (καλόγερος) ή ένας αγέλαστος σκληρός τύπος. Για να γίνουμε άγιοι πρέπει να έχουμε αυτογνωσία. Αυτά που πρέπει να διορθώσουμε είναι τα πάθη μας, δηλαδή τα άσχημα στοιχεία του χαρακτήρας μας και της συμπεριφοράς μας και ΟΧΙ να αλλάξουμε εξ ολοκλήρου όπως νομίζουν κάποιοι.

Β. Κατάκριση (θηλυκό) σημαίνει

  • Είναι η καταδικαστική απόφαση που παίρνουμε εναντίον της ενέργειας κάποιου άλλου, χωρίς να έχουμε ακριβή γνώση για εκείνα που θα πούμε για εκείνον
  • αποδοκιμασία
  • επίκριση
  • επιτίμηση
  • μομφή
  • ψόγος

    Ο όσιος Εφραίμ ο Σύρος ζητά ως δώρο από τον Θεό δύο πράγματα μέσω της ευχής του “Ναι,Κύριε Βασιλευ, δωρησαι μοι του οραν τα εμά πταισματα και μη κατακρινειν τον αδελφον μου,οτι ευλογητος ει εις τους αιωνας των αιωνων.Αμήν”. 

    Το ένα είναι η αυτογνωσία: “Του οράν τα πταίσματα” να βλέπω δηλαδή τα δικά μου πταίσματα,τις δικές μου αμαρτίες.

    Και το δεύτερο είναι η κατάκριση. Ο όσιος Πατέρας συνδέει την αυτογνωσία και την κατάκριση διότι αυτός που έχει αυτογνωσία είναι αδύνατον να κατακρίνει τον αδελφό του. Και αυτό συμβαίνει γιατί δεν θα έχει χρόνο να κοιτάξει και να κρίνει τον πλησίον του  αλλά θα βλέπει τα δικά του χάλια. (π.χ. μοναχός)

Ο Φαρισαίος κατέκρινε τις πράξεις του Τελώνη και κατακρίθηκε. Ο Τελώνης έβλεπε τα δικά του χάλια και δικαιώθηκε.

    Η κατάκριση γεννιέται πάντοτε εκεί που δεν υπάρχει αγάπη.Η  αγάπη εξαφανίζει την κατάκριση. Ποιά μητέρα θα βγει έξω στην γειτονιά για να κατηγορήσει το παιδί της; Σπάνια. Συνήθως το αγαπά και το δικαιολογεί. Γι αυτο δεν θα έπρεπε να κρίνουμε τους άλλους γιατί δεν ξέρουμε τι έχει περάσει τη ζωή του, αλλά θα έπρεπε να τον δικαιολογούμε.

    Ο Ιερός Χρυσόστομος τονίζει: “Δεν πρέπει να ειρωνεύεσαι αυτόν που φταίει, ούτε να τον προσβάλλεις, αλλά να νουθετείς. Ούτε να κατηγορείς, αλλά να συμβουλεύεις. Ούτε άπονα να επιτίθεσαι, αλλά φιλόστοργα να διορθώνεις. Θα πεις. Τι λοιπόν αν πορνεύει ο άλλος; Δεν θα του πω ότι είναι κακό πράγμα η πορνεία, ούτε αυτόν που ασελγεί δε θα τον διορθώσω; Ναι, να το πεις βέβαια, όχι όμως ως εχθρός που ζητά να καταδικάσει τον άλλον, αλλά σαν γιατρός που δίνει φάρμακα για να θεραπεύσει”.

    Όχι να γινόμαστε δικαστές των άλλων. Άρα θα πρέπει σε όλα αυτά να υπάρχει διάκριση, για να μπορούμε να διακρίνουμε αν ο άλλος θα δεχτεί την παρατήρησή μας ή όχι. Και εδώ υπάρχει μια πραγματική δυσκολία, διότι εάν είναι συνετός αυτός που θα του το πεις καλώς, αλλά εαν δεν είναι υπάρχει πρόβλημα και μπορεί να διαρρήξεις τις σχέσεις σου.

Αντιμετώπιση της κατάκρισης

Αυτογνωσία

Αγάπη

    Δεν θα πρέπει να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τους άλλους, αλλά μόνο με τον Χριστό. Κατά Θεόν πένθος… για την μετάνοιά μας. Με την “Μνήμη θανάτου” δεν θα κατακρίνεις τους άλλους, αλλά θα παλεύεις για την ψυχή του.

Σχολιασμός:
    Ο άνθρωπος δεν θα μπορέσει ποτέ να νιώσει το γέμισμα της ψυχής του αν κατηγορεί. Συνεχώς θα αισθάνεται το άδειασμα της ψυχής του, αφού το πνεύμα του Θεού θα τον εγκαταλείπει. Θα πρέπει να υψώσουμε φωνή ικεσίας όπως ο Όσιος Εφραίμ και να πούμε την ευχή του  “Ναι, Κύριε Βασιλεύ, δώρησαί μοι του οράν τα εμά πταίσματα και μη κατακρίνειν τον αδελφόν μου, ότι ευλογητός ει εις τους αιώνας των αιώνων.”
    
    Γι’ αυτό, λοιπόν, χρειάζεται πάρα πολλή προσοχή στα έργα μας και να αγωνιζόμαστε να ξεριζώσουμε τον εγωισμό, αυτό το φοβερό θηρίο, που μας τρώει όλα τα σωθικά. Το «εγώ»! Αυτό φουντώνει μέσα μας και θυμώνουμε και οργιζόμαστε και κατακρίνουμε και απαιτούμε το ένα, απαιτούμε το άλλο και βρίζουμε και ειρωνευόμαστε τον έναν και ταπεινώνουμε τον άλλον. Θηρίο είναι ο εγωισμός! Αυτό βοηθάει στην κατάκριση, αυτό φουσκώνει τον λογισμό ότι κάτι καλό κάνουμε, ότι είμαστε καλοί, ότι έχουμε αρετές, και χίλια δύο άλλα.
    
    Η αφετηρία των καλών είναι η ταπεινοφροσύνη και η αφετηρία των κακών ο εγωισμός.
   
    ΜΙΑ ΔΙΕΥΚΡΙΝΗΣΗ: Όταν εγώ κρίνω έναν άνθρωπο από συμπάθεια, όχι για να τον κατακρίνω, να τον κατηγορήσω και να τον ταπεινώσω από το φούσκωμα του εγωισμού, αλλά από μια αγάπη και στοργή – π.χ. λέμε ότι ο τάδε, αν δεν έκανε αυτό, πόσο θα ωφελούσε – με πόνο το λέμε και προσευχόμαστε γι’ αυτόν, αυτό δεν είναι κατάκριση. Ενώ όταν τον χαρακτηρίζουμε σαν κακό και εγωιστή και τον ταπεινώνουμε μπροστά στους άλλους, αυτό είναι αμαρτία και κατάκριση.

ΠΡΟΣΕΥΧΗ: 


Μετά από κάθε συνάντηση

    Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος Ἰσχυρός, Ἅγιος Ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς. (3)

    Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τό ὄνομά σου· ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· γενηθήτω τό θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καί ἐπί τῆς γῆς· τόν ἄρτον ἡμῶν τόν ἐπιούσιον δός ἡμῖν σήμερον· καί ἄφες ἡμῖν τά ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καί ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· καί μή εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλά ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπό τοῦ πονηροῦ. Ἀμήν.

    Δι’ εὐχῶν τῶν Ἁγίων Πατέρων ἡμῶν Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ὁ Θεός ἐλέησον καί σῶσον ἡμᾶς. Ἀμήν.